تشخیص سرطان با آزمایش خون

سرطان خون بیماری رایجی است که میتواند گلبولهای سفید و قرمز و پلاکتهای خون را درگیر کرده و از انعقاد خون نیز جلوگیری کند. علائم این بیماری شامل متورم شدن غدد لنفاوی، بزرگ شدن کبد و طحال، عفونتهای شدید و بروز لکههای قرمز زیر پوست از جمله علائم بروز این مشکل به شمار میآیند. آزمایش سرطان خون، آزمایشی است که به بررسی شرایط و وضعیت خون، تعداد گلبولهای سفید و قرمز و وضعیت کروموزومها و شامل آزمایشهای CBC، BUN، کراتینین، اسید اوریک، LDH و فیبرونوژن میشود. پزشک متخصص، برای اینکه بتواند سرطان خون را تشخیص دهد، ابتدا وضعیت سلامت جسمی و سوابق سلامتی فرد را در نظر گرفته و سپس سوابق خانوادگی او را بررسی میکند. در ادامه آزمایشهای مربوط به سرطان خون و فاکتورهای خونریزی و انعقاد خون در شخص نیز میتواند تاثیر زیادی روی تشخیص سرطان داشته باشد. برای انجام آزمایشهای خون احتمالا نیاز به انواع میکروسانتریفیوژ وجود خواهد داشت.
محصولات DLAB در جز بهترین محصولات برای انجام انواع آزمایش خون به شمار میآیند. عواملی که روی هزینه انجام آزمایش سرطان تاثیرگذار هستند شامل نوع و تعداد آزمایشهایی که پزشک برای شخص تجویز کرده، کیفیت و نوع تجهیزات آزمایشگاهی و میزان تجربه و تخصص کادر آزمایشگاه میشود.
| موضوع | متن فعلی | پیشنهاد بر اساس علم روز |
|---|---|---|
| تشخیص قطعی | آزمایش خون و فاکتورها | بیوپسی مغز استخوان + پنلهای ژنتیکی (NGS) |
| علت بیماری | ژنتیک، آلودگی، استرس | جهشهای ژنتیکی اکتسابی، بنزن، شیمیدرمانیهای قبلی (استرس حذف یا تعدیل شود) |
| تعداد WBC | تاکید بر کم بودن گلبول سفید | تاکید بر وجود “سلولهای بلاست” و امکان بالا یا پایین بودن شمارش کلی |
| انواع آزمایش | CBC, PT, PTT, FISH | اضافه شدن Flow Cytometry (با جزئیات بیشتر) و PCR |
| انواع بیماری | کلی (سرطان خون) | اشاره به دستهبندی حاد (Acute) و مزمن (Chronic) |
سرطان خون چیست؟
سرطان خون، یکی از انواع بیماریهای سرطان است که در آن گلبولهای سفید و قرمز و همینطور پلاکتهای خون آسیب دیده و باعث میشوند تا عملکرد طبیعی خون از دست برود. این موضوع معمولا باعث میشود تا بدن توانایی مقابله با عفونت را نداشته یا قادر به مهارکردن خونریزی در بدن فرد نباشد. دلایلی همچون موارد ژنتیکی، ضعیف بودن سیستم ایمنی بدن، عفونتهای خاص در بدن و آلودگی هوا، از جمله دلایل رایج بروز سرطان خون هستند.
در حالی که استرس میتواند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کند، اما تحقیقات جدید نشان میدهند که عوامل اصلی جهشهای ژنتیکی در DNA سلولهای مغز استخوان هستند. عواملی مانند تماس با مواد شیمیایی خاص (مثل بنزن)، پرتوهای یونیزان، سابقه شیمیدرمانی و اختلالات ژنتیکی مادرزادی نقش پررنگتری در بروز این بیماری دارند. همچنین شناخت نوع سرطان (حاد یا مزمن بودن) در همان مراحل ابتدایی برای انتخاب روش درمان حیاتی است.

نحوه تشکیل سرطان خون
علائم سرطان خون چیست؟
علائم سرطان خون در آزمایش شامل موارد زیر میشود:
1- تورم غدد لنفاوی و کمخونی: احتمالاً غدد لنفاوی متورم شده و همزمان فرد با علائم کمخونی شدید (مانند خستگی مفرط و رنگپریدگی) درگیر میشود.
2- لکوپنی و بزرگی کبد: کاهش گلبولهای سفید (لکوپنی) و همچنین بزرگشدن کبد و طحال، از مهمترین و شایعترین نشانههای بالینی ابتلا به این بیماری هستند.
3- عفونتهای مکرر و شدید: به دلیل ضعف سیستم ایمنی، فرد معمولاً به طور پیدرپی و غیرعادی دچار عفونتهای شدید میشود که به سختی بهبود مییابند.
4- لکههای قرمز زیر پوستی (پتشی): ممکن است لکههای قرمز و بسیار کوچکی (شبیه به جوشهای ریز یا خونمردگی) در زیر پوست ظاهر شوند که ناشی از کاهش پلاکتهاست.
5- درد عمیق استخوانی: به دلیل تجمع بیش از حد سلولهای خونی در فضای مغز استخوان و فشار ناشی از آن، فرد ممکن است احساس درد عمیق و مبهمی در استخوانهای خود داشته باشد.

آزمایش سرطان خون چیست؟
آزمایش سرطان خون معمولا مانند آزمایشهای مربوط به دیگر انواع سرطان نخواهد بود و نمیتوان تنها با تصویر برداری از غدهها مشخص کرد که آیا شخص با سرطان خون درگیر است یا خیر؟ دلیل اصلی این موضوع، این است که آزمایش خون به شکل غده تشکیل نمیشود. آزمایشهای متعددی برای تشکیل این نوع سرطان وجود دارند که از جمله آنها میتوان به آزمایشهای غدد لنفاوی، کبد و طحال اشاره کرد. یکی از کاملترین انواع این آزمایشها، CBC نامیده میشود که به شمارش دقیق گلبولهای سفید و قرمز موجود در خون میپردازد و تعداد پلاکتهای خون را نیز مشخص میکند.
علاوه بر این، برخی از آزمایشها نیز در این زمینه استفاده میشوند که ترکیبات دقیق شیمیایی خون را بررسی کرده، اطلاعاتی را درباره پروتئینهای موجود در بدن ارائه داده و همچنین سلولهای سرطانی موجود در خون را تشخیص میدهند که شامل آزمایشهای BUN، کراتینین، اسید اوریک، LDH، ALT، فیبرونوژن و AST میشوند. مجموعه تمام این آزمایشها، میتوانند به پزشک کمک کنند تا تشخیص دهد که آیا شخص با بیماری سرطان خون درگیر است یا خیر؟
روش های تشخیص سرطان خون
برای تشخیص سرطان خون در بدن فرد پزشک معالج راهکارهای زیر را امتحان میکند:
1- معاینه فیزیکی و بررسی سوابق پزشکی: پزشک با معاینه دقیق بدن به دنبال نشانههای فیزیکی بیماری (مانند تورم غدد لنفاوی، بزرگی طحال یا کبد و رنگپریدگی) میگردد و سوابق کلی سلامت و بیماریهای گذشته فرد را مرور میکند.
2- بررسی سابقه خانوادگی: پزشک درباره ابتلای سایر اعضای خانواده به سرطان خون یا بیماریهای خونی دیگر سوال میکند تا احتمال وجود زمینههای ژنتیکی و ارثی که خطر ابتلا را افزایش میدهند، ارزیابی کند.
3- شمارش کامل سلولهای خونی (CBC): در این آزمایش حیاتی، تعداد گلبولهای قرمز، سفید و پلاکتها اندازهگیری میشود؛ چرا که افزایش یا کاهش غیرعادی در تعداد و شکل این سلولها معمولاً اولین نشانه آزمایشگاهی سرطان خون است.
4- آزمایشهای شیمی خون: این آزمایشها میزان مواد شیمیایی و الکترولیتهای موجود در خون را میسنجند تا عملکرد کبد و کلیهها بررسی شود و مشخص گردد که آیا سلولهای سرطانی به این اندامها آسیب رساندهاند یا خیر.
5- تستهای انعقادی: این بررسی برای سنجش توانایی خون در لخته شدن انجام میشود تا مشخص گردد آیا سطح فاکتورهای انعقادی و فیبرینوژن در حد نرمال است یا خطر خونریزی غیرطبیعی وجود دارد.
6- سیتوشیمی: در این روش آزمایشگاهی، با استفاده از رنگهای شیمیایی خاص، نمونههای سلولی رنگآمیزی میشوند تا ساختار شیمیایی بافتها زیر میکروسکوپ مشخص شده و نوع دقیق سلولهای لوسمی شناسایی شود.
7- ایمونوفنوتیپ (Immunophenotyping): این تست تخصصی (که اغلب با روش فلوسایتومتری انجام میشود) نوع دقیق سرطان خون را با شناسایی آنتیژنها یا پروتئینهای خاص روی سطح سلولهای سرطانی تشخیص میدهد و برای انتخاب بهترین روش درمان ضروری است.

انواع آزمایش سرطان خون شامل چه مواردی میشود؟
علاوه بر آزمایشهای نام برده شده در بخشهای قبلی، آزمایشهای مهم دیگری در تعیین سرطان خون موثر هستند که در برخی از آنها به یک سانتریفیوژ خون قوی برای جداسازی سلولهای خون نیاز است. این آزمایشهای خون عبارتاند از:
– PT: اندازهگیری میزان پروترومبین خون
– PTT: برای بررسی میزان لخته شدن خون
– آزمایش CRP: بالا بودن سطح پروتئین CRP در بدن را بررسی میکند.
– سیتوژنتیک: تغییرات کروموزومی در بدن شخص براساس نمونههای خون او بررسی میشوند.
– آزمایش فلوسایتومتری: در این نوع آزمایش، معمولا نوع سلولهای نمونه خون شما بررسی شده و اطلاعاتی درباره مغز استخوان نیز در اختیار پزشک متخصص قرار میگیرد.
– آزمایش کاریوتایپ: این آزمایش برای بررسی تغییراتی که در شکل اندازه و تعداد کروموزومهای خون به وجود آمده میپردازد.
– آزمایش FISH: این آزمایش روی سلولهای خونی و با هدف بررسی مغز استخوان صورت میگیرد. به این ترتیب، پزشک متخصص از روی ناهنجاریهای موجود در مغز استخوان بروز سرطان خون را تشخیص میدهد.
سایت mayoclinic در خصوص نحوه آزمایش مغز استخوان این چنین می گوید:
Your doctor may recommend a procedure to remove a sample of bone marrow from your hipbone. The bone marrow is removed using a long, thin needle. The sample is sent to a laboratory to look for leukemia cells.
پزشک ممکن است روشی را برای برداشتن نمونهای از مغز استخوان از استخوان لگن به شما پیشنهاد دهد. مغز استخوان با استفاده از یک سوزن بلند و باریک برداشته میشود. سپس نمونه به آزمایشگاه فرستاده میشود تا از نظر وجود سلولهای لوسمی بررسی شود.
– آزمایش مولکولی (PCR): برای تشخیص دقیق جهشهای ژنی در DNA سلولهای سرطانی استفاده میشود. حساسیت این آزمایش بسیار بالاست و به تجهیزات دقیق و سانتریفیوژهای با دور بالا و یخچالدار نیاز دارد تا کیفیت DNA در حین جداسازی حفظ شود.
– توالییابی نسل جدید (NGS): این تست پیشرفتهترین روش حال حاضر دنیاست که نقشه ژنتیکی دقیق سلول سرطان را مشخص میکند تا پزشک بتواند “درمان هدفمند” تجویز کند.
تقریبا در تمامی این آزمایشها، داشتن یک سمپلر از اهمیت زیادی برخوردار است تا بتوانید مقدار دقیقی از نمونه خون را جدا کنید.
تفسیر آزمایش خون برای تشخیص سرطان خون
در تفسیر آزمایش، همیشه کم بودن گلبولها مطرح نیست. در بسیاری از انواع سرطان خون (مانند لوسمیهای حاد)، تعداد گلبولهای سفید ممکن است به طور ناگهانی و انفجاری افزایش یابد (لکوسیتوز)، اما این سلولها نابالغ و ناکارآمد هستند که به آنها “بلاست” (Blast) گفته میشود. وجود سلولهای بلاست در خون محیطی یکی از جدیترین نشانههای سرطان خون است که نیاز به بررسی فوری دارد
به همین شکل، کم بودن گلبولهای قرمز تولید شده در بدن شخص نیز میتواند نشاندهنده بروز سرطان باشد که البته مواردی همچون شیمی درمانی و پرتودرمانی نیز میتوانند روی کم بودن این تعداد گلبولهای قرمز تاثیرگذار باشند. در نهایت مهمترین عاملی که در تفسیر آزمایش سرطان خون باید به آن دقت داشت تعداد کم پلاکتهای خون است. وقتی که تعداد پلاکتهای خون کم باشد به این معناست که خون توانایی لازم در انعقاد را ندارد و همین موضوع نشاندهنده ابتلا به سرطان خواهد بود.
مزایای انجام آزمایش سرطان خون
یکی از مهمترین مزایای انجام آزمایش سرطان خون این است که شما میتوانید به موقع این بیماری را در بدن خود تشخیص داده و راهکارهای درمانی لازم را اتخاذ کنید. سرطان خون از آن دسته بیماریهایی است که هرچه سریعتر تشخیص داده شود، شانس درمان آن نیز به همین نسبت افزایش پیدا میکند.
هزینه آزمایش سرطان خون چقدر است؟
هزینه انجام آزمایش سرطان خون، میتواند به عوامل زیر بستگی داشته باشد:
– نوع و کیفیت تجهیزات آزمایشگاهی استفاده شده برای آزمایش
– نوع آزمایشی که قصد دارید آن را انجام دهید.
– تجربه و تخصص کادر آزمایشگاه
– تعداد آزمایشهایی که پزشک متخصص برای شما تجویز کرده است.
سوالات متداول در خصوص سرطان خون
۱. دقیقترین روش برای تشخیص قطعی سرطان خون چیست؟
اگرچه آزمایش خون (CBC) میتواند نشانههای اولیه را آشکار کند، اما تشخیص نهایی و قطعی سرطان خون تنها با نمونهبرداری (بیوپسی) مغز استخوان و آزمایشهای مولکولی دقیق امکانپذیر است. در این آزمایشها، بررسی ژنتیکی سلولها نقش کلیدی در تعیین نوع درمان دارد.
۲. آیا استرس زیاد میتواند باعث سرطان خون شود؟
خیر، هنوز هیچ مدرک علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد استرس روانی مستقیماً عامل ایجاد سرطان خون است. عوامل اصلی شامل اختلالات ژنتیکی، تماس با مواد شیمیایی خاص (مثل بنزن) و پرتوهای یونیزان هستند. البته استرس میتواند سیستم ایمنی بدن را ضعیف کند، اما “علت” سرطان نیست.
۳. چرا کیفیت تجهیزات آزمایشگاهی در تشخیص سرطان خون حیاتی است؟
در آزمایشهای حساسی مثل PCR و ژنتیک، حتی کوچکترین تغییر دما یا خطای چند میکرولیتری در برداشتن نمونه میتواند نتیجه را تغییر دهد. استفاده از سانتریفیوژهای یخچالدار استاندارد (برای حفظ دمای ۴ درجه) و سمپلرهای کالیبره شده (برای دقت حجم)، تضمین میکند که تشخیص پزشک بر پایه اطلاعات غلط نباشد.
۴. آیا بالا بودن گلبولهای سفید همیشه نشانه سرطان است؟
خیر. بالا بودن گلبولهای سفید (لکوسیتوز) در بسیاری از موارد نشاندهنده عفونت یا التهاب در بدن است. در سرطان خون، گلبولهای سفید معمولاً به صورت غیرعادی بالا میروند اما اکثر آنها سلولهای نابالغ و ناکارآمد (بلاست) هستند که پزشک با بررسی دقیق آنها بیماری را تشخیص میدهد.
۵. برای راهاندازی بخش تشخیص مولکولی به چه تجهیزاتی نیاز است؟
برای انجام تستهای پیشرفته تشخیص سرطان، علاوه بر میکروسکوپ، به یک زنجیره تجهیزات دقیق شامل میکروسانتریفیوژ دور بالا (برای استخراج DNA)، انواع ورتکس میکسر (برای همگنسازی) و پیپتهای دقیق نیاز است. محصولات برند DLAB و Dragon به دلیل دقت بالا، از گزینههای استاندارد برای این آزمایشگاهها محسوب میشوند.
جمع بندی
آزمایش سرطان خون یکی از آزمایشهای مهم برای تشخیص سرطان است که شامل مواردی همچون PT، سیتوژنتیک و CRP میشود. با استفاده از این آزمایشها، پزشک متخصص میزان گلبولهای قرمز و سفید، پلاکتها، تغییرات کروموزمها و بسیاری از موارد دیگر را در نمونه خونی سنجیده و بررسی میکند که آیا شخص با سرطان خون درگیر است یا خیر؟ انجام هرچه سریعتر آزمایش خون باعث میشود تا تشخیص این بیماری در کوتاهترین زمان صورت گرفته و پزشک متخصص بتواند با اقدامات درمانی لازم، راهکارهای درمانی مناسبی را برای درمان شخص در پیش بگیرد.






