بررسی کاربردیترین اصطلاحات آزمایشگاهی

در اصطلاحات آزمایشگاهی پیشوندها و پسوندهایی وجود دارند که با افزوده شدن به برخی لغات، معانی جدیدی را خلق میکنند. نمونههای رایج از این گونه مفاهیم عبارتند از:
پیشوند(a) به هر لغتی اضافه شود، نشاندهندهی عدم وجود یا تحلیل رفتن(قابل بازگشت) در بخش مورد نظر است. به عنوان مثال، کلمهی acentric به کروموزومهایی اطلاق میشود که سانترومر ندارند.
پیشوند(hemato) معرف کلمهی خون میباشد.
اضافهشدن پسوند(uria) به یک کلمه نشاندهندهی ورود نابجای آن ماده به ادرار است! همانگونه که کلمهی hematuria زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که در نمونه ادرارِ مورد بررسی، سلولهای خونی مشاهده شود.
پیشوند (Hyper): به معنای “بیش از حد” یا “بالا” است.
پیشوند (Hypo): به معنای “کمتر از حد” یا “پایین” است.
پسوند (itis-): نشاندهنده “التهاب” یا “عفونت” در یک عضو است.
پسوند (uria-): نشاندهنده وجود یک ماده در “ادرار” است.
پسوند (emia-): نشاندهنده وجود یک ماده در “خون” است.
نمونههای فراوانی از این قبیل وجود دارند که موجب پیشبینی راحتتر موضوعِ مورد بحث خواهند شد. علی رغم اصطلاحاتی که به این شیوه ساخته میشوند، عباراتی نیز وجود دارند که آگاهی از آنها سبب تسلط بر بسیاری از بخشهای آزمایشگاه میگردد. از جمله این موارد میتوان به عبارات acute، congenital، banding، cell line ، in vitro ، in vivo ، idiopathic، melena، polyp و … اشاره کرد. علاوه بر موارد ذکر شده، در ادامهی مقاله به بیان اصطلاحات و لغات مهم دیگری در حیطهی بالینی و ژنتیک خواهیم پرداخت. در پایان نیز شما عزیزان را با شرکت راهیان نلم آزما به عنوان یکی از پیشتازان در عرصهی توزیع تجهیزات، دستگاهها و ابزارآلات آزمایشگاهی آشنا خواهیم کرد.

اصطلاحات آزمایشگاهی برگه آزمایش خون
برگه آزمایش خون که یکی از انواع آزمایشات پزشکی است ، نتایج آزمایشهای مختلف خون را نشان میدهد. این برگه حاوی اصطلاحات و فاکتورهایی است که به بررسی وضعیت سلامت فرد کمک میکنند. در ادامه، برخی از اصطلاحات رایج در برگه آزمایش خون و مفاهیم آنها آورده شده است:
1. CBC (Complete Blood Count) – شمارش کامل خون
شمارش کامل خون : یکی از آزمایشهای اولیه و رایج است که شامل ارزیابی اجزای مختلف خون مانند گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید، پلاکتها و هموگلوبین است. این آزمایش برای شناسایی مشکلات مختلفی مانند کمخونی، عفونتها یا مشکلات خونی دیگر استفاده میشود.
-
اصطلاحات CBC:
RBC (Red Blood Cells) – گلبولهای قرمز خون: این فاکتور نشاندهنده تعداد گلبولهای قرمز در هر میلیلیتر خون است. گلبولهای قرمز مسئول حمل اکسیژن به بافتهای بدن هستند.
WBC (White Blood Cells) – گلبولهای سفید خون: نشاندهنده تعداد گلبولهای سفید است که مسئول دفاع بدن در برابر عفونتها هستند.
Hemoglobin (Hb) – هموگلوبین: پروتئینی است که در گلبولهای قرمز وجود دارد و وظیفه حمل اکسیژن را به عهده دارد.
Hematocrit (Hct) – هماتوکریت: درصد حجم خون که توسط گلبولهای قرمز اشغال شده است.
Platelets (Plt) – پلاکتها: مسئول لخته شدن خون و جلوگیری از خونریزی هستند.
2. Glucose – قند خون
آزمایش قند خون معمولاً برای تشخیص دیابت یا مشکلات مربوط به متابولیسم قند اندازهگیری میشود. سطح بالای قند خون میتواند نشاندهنده دیابت یا مشکلات مربوط به سوختوساز باشد.
3. Cholesterol – کلسترول
این فاکتور شامل اندازهگیری کلسترول خون است که به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
LDL (Low-Density Lipoprotein) – کلسترول بد: سطح بالای LDL میتواند خطر بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش دهد.
HDL (High-Density Lipoprotein) – کلسترول خوب: سطح بالای HDL میتواند از بیماریهای قلبی پیشگیری کند.
Total Cholesterol – کل کلسترول: مجموع کل سطح کلسترول در خون است.
سایت medlineplus در خصوص چیستی cholesterol اینگونه می گوید:
Cholesterol is a waxy, fat-like substance that’s found in all the cells in your body. Your body needs some cholesterol to make hormones, vitamin D, and substances that help you digest foods. Your body makes all the cholesterol it needs.
کلسترول یک مادهی مومی و شبیه چربی است که در تمام سلولهای بدن شما یافت میشود. بدن شما برای ساخت هورمونها، ویتامین D و موادی که به هضم غذا کمک میکنند، به مقداری کلسترول نیاز دارد. بدن شما تمام کلسترولی که نیاز دارد را خودش تولید میکند.
4. Triglycerides – تری گلیسیرید
تریگلیسیریدها نوعی چربی در خون هستند که میزان بالا میتواند به مشکلات قلبی و عروقی منجر شود.
5. Liver Function Tests – آزمایش عملکرد کبد
این مجموعه آزمایشات برای ارزیابی عملکرد کبد و بررسی علائم آسیب کبدی استفاده میشود. نمونهای از این آزمایشها عبارتند از:
AST (Aspartate Aminotransferase): آنزیمی است که در کبد، قلب و سایر اعضای بدن وجود دارد.
ALT (Alanine Aminotransferase): آنزیمی است که در کبد وجود دارد و سطح بالای آن ممکن است نشاندهنده آسیب کبدی باشد.
Bilirubin – بیلیروبین: مادهای است که در نتیجه تخریب گلبولهای قرمز خون تولید میشود. سطح بالای بیلیروبین میتواند نشاندهنده مشکلات کبدی یا صفراوی باشد.
6. Kidney Function Tests – آزمایش عملکرد کلیه
این آزمایشات برای بررسی عملکرد کلیهها و شناسایی مشکلات آنها انجام میشود. برخی از آزمایشهای معمول عبارتند از:
Creatinine – کراتینین: محصول نهایی متابولیسم عضلات که از طریق کلیهها دفع میشود. سطح بالای کراتینین میتواند نشاندهنده مشکلات کلیوی باشد.
BUN (Blood Urea Nitrogen) – نیتروژن اوره خون: سطح اوره در خون که نشاندهنده عملکرد کلیهها است.

7. Thyroid Function Tests – آزمایش عملکرد تیروئید
این آزمایشها برای ارزیابی عملکرد غده تیروئید انجام میشوند. دو تست معمول در این زمینه عبارتند از:
TSH (Thyroid Stimulating Hormone): هورمونی است که تولید هورمونهای تیروئید را کنترل میکند.
T3 (Triiodothyronine) و T4 (Thyroxine): هورمونهای تیروئید که نقش مهمی در متابولیسم بدن دارند.
8. C-reactive Protein (CRP) – پروتئین واکنشی C
پروتئینی است که به میزان التهاب در بدن اشاره دارد. سطح بالای CRP ممکن است نشاندهنده عفونت یا التهاب باشد.
9. ESR (Erythrocyte Sedimentation Rate) – سرعت رسوب گلبولهای قرمز
تستی است که برای تشخیص التهاب در بدن به کار میرود. اگر ESR بالا باشد، ممکن است نشاندهنده عفونت یا التهاب مزمن باشد.
10. Iron and Ferritin – آهن و فریتین
Iron: میزان آهن در خون که برای تولید هموگلوبین ضروری است.
Ferritin: پروتئینی است که ذخیره آهن را در بدن نشان میدهد. سطح پایین فریتین میتواند نشاندهنده کمخونی باشد.
11. Urine Analysis – آزمایش ادرار
این آزمایش معمولاً برای بررسی مشکلات کلیوی یا عفونتهای مجاری ادراری انجام میشود و به بررسی اجزای مختلف مانند پروتئین، گلوکز و گلبولهای سفید در ادرار میپردازد.
12. Panic Values – مقادیر بحرانی
مقادیر بحرانی به نتایجی اطلاق میشود که به شدت غیرطبیعی هستند و نیاز به توجه فوری پزشکی دارند. این نتایج ممکن است نشاندهنده شرایط اضطراری مانند حملات قلبی یا سکته مغزی باشند.
13. Blood Type – گروه خونی
نوع گروه خونی فرد (A، B، AB، O) و همچنین Rh (مثبت یا منفی) در برگه آزمایش ذکر میشود.
این اصطلاحات به طور کلی نمایانگر اطلاعات مختلفی هستند که از خون بیمار گرفته میشود تا وضعیت سلامتی وی ارزیابی شود. پزشکان از این نتایج برای تشخیص بیماریها و تصمیمگیریهای درمانی استفاده میکنند.
آشنایی با برخی از رایجترین اصطلاحات آزمایشگاهی
در بسیاری از آزمایشگاهها، فارغ از حیطهی کاری آنها، اصطلاحات و عباراتی وجود دارند که وجود آنها بیانگر معانی بالینی یا زیستشناسی خاصی است. آگاهی از این عبارات به شما کمک خواهد کرد تا درک دقیقی از موضوع مورد نظر داشته باشید. این اصطلاحات عبارتند از:
| تعاریف | اصطلاحات |
| .a disease with a sudden and short-term sig | acute |
| .a malignant tumour which is originated in glandular tissu | adenocarcinoma |
| a benign tumor originated by glandular elements | adenoma |
| clumping together of particles or cells | agglutination |
| the subunit of protein | amino acid |
| the extracellular protein which is a waxy, amorphous, eosinophilic and deposited in the tissue | amyloid |
| the immediate immunologic reaction as in anaphylactic shock | anaphylaxis |
| an abnormal structure | anomaly |
| any substance can stimulate a specific immune response | antigen |
| an immunoglobulin molecule that reacts with a specific antigen | antibody |
| programmed cell death | apoptosis |
| irregular heartbeat | arrhythmia(dysrhythmia) |
| failure of muscle coordination | ataxia |
| the main energy storage molecule in the cell | ATP(adenosine triphosphate) |
| a decrease in the size and function | atrophy |
| Unusual | atypical |
| the presence of bacteria in the blood | bacteremia |
| microscopic examination of tissue from the living body | biopsy |
| a substance which causes cancer | carcinogen |
| a slow onset, mild and long-lasting manifestations disease | chronic |
| present at birth(genetical or non-genetical) | congenital |
| having a specific toxic action upon the cells | cytotoxin |
| abnormality of development | dysplasia |
| contagious | epidemic |
| the existence of blood in the urine | hematuria |
| a conjugated protein carring oxygen | hemoglobin |
| cell death caused by outer factors or progressive enzymatic degradation | necrosis |
| causing tumour formation | oncogene |
| a disease-causing agent or microorganism | pathogen |
| a protein with few amino acids | peptide |
| an objective evidence of disease discovered on examination of a patient | sign |
| subjective evidence of disease as reported by a patient | symptom |

بررسی برخی اصطلاحات آزمایشگاه ژنتیک
آگاهی از برخی اصطلاحات آزمایشگاهی در آزمایشگاههای ژنتیک میتواند تاثیر بسزایی در درک تست مورد نظر ایجاد کند. از این رو، نیاز است تا با کلیدیترین اصطلاحات در این حیطهی کاری نیز آشنایی داشته باشید. از جمله این عبارات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
| تعاریف | اصطلاحات |
| a chromosome with no centromere | acentric |
| frequencies of allelic genes | allelic frequencies |
| a double-stranded DNA molecule which is produced in vitro | artificial gene |
| a chromosome which has not involved in sex determination | autosome |
| bacterial artificial chromosome | BAC |
| identifying chromosome regions by specific stains | banding |
| inactivated female mammals’ X Chromatin mass | Barr body |
| two bonded bases in double helix of DNA | base pair |
| a suspected gene to be involved in a disease | candidate gene |
| a group of cells which was derived from the same initial cell | cell colony, Clone |
| a cell type which can be reproduced indefinitely | cell line |
| a gene made of different origins’ DNA | chimeric gene, hybrid gene |
| any factor which can affect the phenotype without making change in the genotype | epigenetic |
| hereditary trait which is related to Y chromosome | holandric |
| occurring outside the living body | in vitro |
| occurring inside the living body. | in vivo |
| a creature who carries a mutant gene | mutant |
| a subunit of DNA or RNA | nucleotide |
| an immature or unfertilized female germ cell | oocyte(egg) |
| transcription unit made of a operator, promotor and one or more structural genes | operon |
| extra chromosomal circular DNA molecules are used as cloning vector | plasmid |
| single-stranded DNA or RNA molecules of labeled base sequence that are used to detect a sequence by hybridization | probe |
| short preexisting polynucleotide chain which helps DNA polymerase | primer |
| a coding gene which regulates other genes | regulatory gene |
| the X and Y chromosomes | sex chromosomes |
| the male sex cell | sperm |

نگاهی بر مهمترین اصطلاحات آزمایشگاه بالینی
اصطلاحات آزمایشگاه بالینی از جمله اصطلاحاتی هستند که نه تنها در این حیطهی کاری، بلکه در سایر آزمایشگاهها نیز میتوانند مفید واقع شوند. از جمله رایجترینِ این عبارات میتوان به اصطلاحات موجود در جدول زیر اشاره کرد:
| تعاریف | اصطلاحات |
| a decrease in the function and size of a cell or organ | atrophy |
| the existence of bacteria in the blood | bacteremia |
| a series of tests which are done to evaluate your health condition | Basic Metabolic Panel (BMP) |
| To study the form, size, structure and shape of a cell | cell morphology |
| a test plate in the laboratory to determine whether any types of micro-organism are present | Culture |
| the accumulation of overplus fluid in the extracellular matrix or body cavities | edema |
| a dissolved compound in water which can play an essential role in the cells’ function | electrolyte |
| a detached intravascular liquid, solid or gaseous mass which is transported by the blood | embolus (emboli, pl.) |
| A facility to visually examine the internal lumen of organs | endoscope |
| measuring red blood cells in a sample of blood | Hematocrit |
| the existence of blood in the urine | hematuria |
| the lysis of hemoglobin | hemolysis |
| to bleed | hemorrhage |
| occurring a disease without a known cause | idiopathic |
| deficiency of blood in an organ | ischemia – (ischemic = adj.) |
| a broad term of cancers in the blood cells | leukemia |
| black blood in the stool | melena |
| the formation of a neoplasm(tumour) | neoplasia |
| the essential tissue of an organ | Parenchyma(parenchymal = adj) |
| any mass of tissue which projects outwards from a normal surface | polyp |
| a violent, sudden and involuntary muscle contraction | spasm |
| a class of hormone consisting of some sort of fatty acids | steroid |
| measuring of total blood protein | Total protein |
معرفی بهترین شرکت فروش تجهیزات مورد نیاز آزمایشگاه
در انواع آزمایشات بالینی و ژنتیکی استفاده از تجهیزات آزمایشگاهی مناسب میتواند تغییر چشمگیری در نتیجهی بدست آمده، ایجاد کند. از آنجایی که یافتن بهترین شرکت تجهیزات آزمایشگاهی برای تهیهی این دستگاهها و ابزارآلات اهمیت فراوانی دارد، پیشنهاد میکنیم تا با دانش کافی نسبت به خریدی مطمئن اقدام نمایید. یکی از شرکتهایی که سالیان زیادی را به تهیه و توزیع بهترین و باکیفیتترین تجهیزات و دستگاههای آزمایشگاهی اختصاص داده است، راهیان نلم آزما میباشد. شرکت تجاری ما با تلاش فراوان در زمینهی توزیع تجهیزات مورد نیاز آزمایشگاهها به یکی از محبوبترین شرکتها تبدیل شده است. شما عزیزان میتوانید برای خرید اقلام مورد نیاز خود از طریق راههای تماس موجود در این وب سایت اقدام نموده و پیش از خرید، از مشاورهی تخصصی شرکت ما بهرهمند گردید.
سوالات متداول
۱. از روی پیشوندها و پسوندهای پزشکی چطور میتوان معنی یک اصطلاح را حدس زد؟
با شناخت پیشوندهایی مانند a- (نبودن)، hypo- (کمبود)، hyper- (افزایش)، و پسوندهایی مثل -itis (التهاب)، -emia (وجود ماده در خون)، -uria (وجود ماده در ادرار)، میتوان بخش مهمی از معنای واژههای تخصصی را حدس زد حتی اگر واژه را قبلاً ندیده باشید.
۲. آیا همه اصطلاحات آزمایشگاهی با پیشوند و پسوند قابل تحلیل هستند؟
خیر. بسیاری از اصطلاحات ریشهی تاریخی یا کاربردی دارند و فقط با حفظ کردن یا آشنایی تدریجی با ادبیات علمی قابل درک هستند؛ مانند benign، idiopathic یا septicemia.
۳. یادگیری این پیشوندها و پسوندها چه کمکی به دانشجویان و کارکنان آزمایشگاه میکند؟
این شناخت باعث میشود هنگام مطالعه جواب آزمایشها، مقالات علمی یا گزارشهای تخصصی، با سرعت و دقت بیشتری مفهوم واژهها را بفهمید و بتوانید حتی واژههای جدید را تا حد زیادی حدس بزنید.
