آزمایش غربالگری در 3 ماهه اول بارداری

ناهنجاریهای مادرزادی و بسیاری از اختلالات ژنتیکی میتواند در اوایل بارداری با استفاده از تکنیکهای مختلف تهاجمی و غیرتهاجمی شناسایی شود. آزمایشهایی که در سه ماهۀ اول بارداری برای تشخیص نقصهای مادرزادی جنین انجام میشود شامل آزمایشهای غربالگری و آزمایش تشخیصی است. هدف این آزمایشها تشخیص زودهنگام نقصها و اختلالات کروموزومی و ژنتیکی در جنین است. در این مطلب میتوانید با جزئیات آزمایشهای غربالگری و آزمایش تشخیصی در سه ماهۀ اول بارداری بیشتر آشنا شوید.
آزمایشهای غربالگری
سونوگرافی NT و آزمایشهای خون سه ماهۀ اول بارداری که اغلب به طور همزمان انجام میشود، غربالگری سه ماهۀ اول بارداری نام دارد. آزمایشهای غربالگری سه ماهۀ اول معمولاً بین هفتههای ۱۱ تا ۱۳ انجام میشود. غربالگری سه ماهۀ اول این امکان را برای مادر به وجود میآورد که هرچه زودتر نسبت به مشکلات احتمالی آگاه شود. آزمایشهای غربالگری تنها ریسک ابتلای جنین به یک اختلال کروموزومی یا ژنتیکی را مشخص میکند و به هیچ عنوان به معنی وجود قطعی اختلال نیست. این آزمایشها شامل موارد زیر است:
آزمایشهای خون سه ماهۀ اول بارداری: در این آزمایش، مقدار دو ماده را در خون اندازهگیری میکنند؛ بتای آزاد گنادوتروپین جفتی انسان یا hCG و پروتئین A پلاسما؛ PAPP-A، که در دوران بارداری تولید میشود. هورمون hCG توسط جفت تولید میشود و میزان زیاد آن میتواند نشاندهندۀ برخی نقصهای مادرزادی باشد. پروتئین A، پروتئینی است که در خون موجود است و کم بودن میزان آن ممکن است به دلیل برخی نقصهای مادرزادی باشد.
سونوگرافی NT: در این سونوگرافی، ضخامت پوست ناحیۀ پشت گردن جنین اندازهگیری میشود. ضخامت غیرطبیعی پوست این ناحیه میتواند از نشانههای اولیۀ انواع خاصی از نقصهای مادرزادی مثل سندرم داون باشد. سونوگرافی NT معمولاً همزمان با آزمایشهای خون اواخر سه ماهۀ اول بارداری انجام میشود. درصورتیکه امکان سونوگرافی NT وجود نداشته باشد، پزشک آزمایشهای غربالگری یکپارچه را درخواست میکند که آزمایش غربالگری سه ماهۀ اول و سه ماه دوم است. آزمایشگاه با بررسی نتیجۀ آزمایش غربالگری، سن شما و جنین و عوامل دیگر، احتمال بروز مشکلات خاصی در جنین را بررسی میکند.
پیشنهاد مقاله: DNA چیست ؟
نتایج آزمایش غربالگری سه ماهۀ اول، معمولاً فرد را در یکی از گروههای پرخطر، خطر متوسط یا کمخطر دستهبندی میکند. اگر فرد در دستۀ پرخطر دستهبندی شود، در سریعترین زمان ممکن، آزمایش تشخیصی مانند نمونهبرداری از پرزهای جفتی؛ CVS، یا آمنیوسنتز برای تشخیص قطعی مشکل توصیه میشود. اگر نتیجۀ غربالگری، خطر متوسط را احتمال داده باشد، معمولاً پزشک غربالگری سه ماهۀ دوم یا آزمایش خون نشانگرهای چهارگانه را توصیه میکند و نتایج غربالگری سه ماهۀ اول و دوم ملاک عمل پزشک خواهد بود. اگر نتیجۀ غربالگری سه ماهۀ اول کمخطر باشد، نیازی به غربالگری سه ماهۀ دوم نخواهد بود. صرف نظر از نتیجۀ مثبت یا منفی غربالگری سه ماهۀ اول، آزمایش آلفافتوپروتئین AFP برای غربالگری نقصهای لولۀ عصبی جنین و همچنین سونوگرافی آنومالی در هفتههای ۱۶ تا ۱۸ بارداری برای غربالگری ناهنجاریهای ساختاری جنین درخواست میشود. درصورتیکه مادر غربالگری سه ماهۀ اول را تا پیش از هفتۀ ۱۳ انجام نداده باشد، پزشک به او غربالگری سه ماهۀ دوم را توصیه خواهد کرد.

غربالگری ادرار برای گلوکز و / یا پروتئین
یکی از نشانههای مشکل در جنین یا بدن مادر، وجود مقادیر زیادی از پروتئین یا گلوکز در ادرار، طی سه ماهه اول دوران بارداری است. به همین علت، در هر بار مراجعه مادر به پزشک متخصص، از او خواسته میشود تا نمونه ادرار گرفته و آن را به آزمایشگاه دهد. وقتی که سطح پروتئین در آزمایش ژنتیک سه ماه اول بارداری بالا باشد، میتواند نشاندهنده این باشد که کلیه دچار آسیبدیدگی شده یا اینکه بیماری خاصی ایجاد شده و نیاز به آزمایشهای بیشتری وجود دارد. یکی از دلایلی که باعث بالابودن سطح پروتئین در نمونه ادرار مادر میشود، این است که فشار خون بالایی در اثر دوران بارداری در مادر ایجاد شده است.
معمولا در صورت بروز این مشکل، علائمی همچون تورم، افزایش وزن ناگهانی و مشکلاتی در بینایی مادر نیز به وجود میآید. در این شرایط، پزشک متخصص با بررسی علائم، نوع مشکل به وجود آمده در بدن مادر را بررسی کرده و با کمک داروهای آنتی بیوتیک و کاهش استرس، تلاش میکند تا این میزان پروتئین را به حالت استاندارد برگردانده و مشکل را در بدن مادر حل کند. از طرف دیگر، بالا بودن سطح پروتئین در نمونه ادرار مادر، ممکن است نشاندهنده ابتلا به دیابت یا بارداری دوقلو مادر نیز باشد. به همین علت، پزشک متخصص بعد از مشاهده نتایج آزمایش نمونه ادرار، ممکن است آزمایشهای دیگری را برای مادر تجویز کرده و به این ترتیب، مطمئن شود که مادر، دوقلو باردار نیست.
از طرف دیگر، وقتی که سطح گلوکز موجود در نمونه ادرار مادر بالا باشد، میتواند نشاندهنده این باشد که بیماریهایی مانند دیابت در بدن مادر وجود داشته و تاکنون تشخیص داده نشدهاند. به گفته سایت https://razipatholab.com/blog/post/pregnancy-first-trimester:
“سطح بالای گلوکز در ادرار ممکن است دال بر دیابت تشخیص داده نشده باشد که در حال حاضر در مادر بروز یافته یا ممکن است نشانه دیابت بارداری باشد. دیابت بارداری نوعی دیابت است که می تواند طی دوران بارداری به وجود آید. آزمایش مثبت برای گلوکز ادرار معمولاً با آزمایش تأییدکنندهای به نام آزمایش قند خون همراه خواهد شد. آزمایش قند خون به طور معمول در سه ماهه دوم (بین 24 تا 28 هفته بارداری) برای غربالگری دیابت حاملگی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.”

شمارش کامل خون (CBC)
یکی از آزمایشهای بسیار مهمی که در طول دوره بارداری و سه ماهه اول بارداری، حتما باید از مادر گرفته شود، آزمایش CBC است که با نام شمارش کامل خون نیز شناخته شده و خود زیرمجموعه چکاپ کامل بدن است. در این آزمایش، متخصصان، میتوانند سطح گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتهای موجود در خون را بررسی کرده و البته مشکلات مربوط به ار ان ای را نیز در بدن مادر تشخیص دهند. به کمک این آزمایش میتوان مواردی همچون سلولهای غیرطبیعی که به بلوغ کافی نرسیدهاند، هرگونه عفونت در بدن مادر، کمخونی در بدن مادر، وجود التهابات ناشی از بیماریهای مختلف، علائم اولیهای که برای سرطان وجود دارند و همینطور تالاسمی را تشخیص داد.
معمولا میزان عناصر استاندارد موجود در خون به شکل زیر است:
1- تعداد گلبولهای سفید تقریبا بین 4500 تا 11 هزار سلول در هر میکرولیتر
2- تعداد گلبولهای قرمز تقریبا 4.5 میلیون تا 5.9 میلیون سلول در هر میلیلیتر
3- هموگلوبین تقریبا 14 تا 17.5 گرم در هر دسی لیتر
4- پلاکتهای موجود در خون نیز تقریبا بین 150 هزار تا 450 هزار در هر میلیلیتر
از جمله عوامل مهمی که میتوانند روی نتایج شمارش دقیق خون یا آزمایش CBC تاثیرگذار باشند میتوان به رژیم غذایی، میزان فعالیتی که شخص دارد، داروهای مصرف شده توسط مادر، چرخه قاعدگی در بدن مادر و همینطور این موضوع که مادر در کدام ماه از دوره بارداری قرار دارد، اشاره کرد.
وقتی که تعداد گلبولها یا پلاکت خون مادر باردار پایین باشد، معمولا مشکلات زیر برای او یا فرزندش به وجود میآید:
– ممکن است عملکردهای سیستم ایمنی بدن جنین تحت تاثیر قرار گیرد.
– احتمال تشکیل عفونتهای شدید در بدن مادر و در نتیجه تاثیرگذاری روی جنین وجود دارد.
– پلاکتهای خون نقشی حیاتی در لختهکردن خود در بدن مادر باردار دارند. به همین علت، اگر سطح پلاکتهای خون پایین باشد، این احتمال وجود دارد که در زمان زایمان، خطراتی مادر یا فرزند را تهدید کند.
پیشنهاد مقاله: قند خون در آزمایش

آزمایش تشخیصی
اگر احتمال وجود نقص مادرزادی در جنین شما بالا باشد، پزشک ممکن است آزمایش تشخیصی را پیشنهاد کند. این آزمایشها، با دقت بسیار بالا، وجود اختلالات ژنتیکی را بررسی میکنند. اما به دلیل تهاجمی بودن، تنها در موارد ضروری و با آگاهی کامل مادر انجام میشوند.
آزمایش CVS : نگاهی دقیق به جفت
یکی از این آزمایشها، CVS نام دارد که در مراحل اولیه بارداری انجام میشود. در این روش، با استفاده از یک سوزن بسیار نازک، نمونه کوچکی از پرزهای جفتی برداشته میشود. این پرزها حاوی همان ماده ژنتیکی جنین هستند و با بررسی آنها میتوان به بسیاری از اختلالات ژنتیکی پی برد.
چه زمانی CVS انجام میشود؟
معمولاً بین هفتههای 11 تا 14 بارداری انجام میشود.با هدف تشخیص اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون و بیماریهای ژنتیکی ارثی،لازم به ذکر است که نمیتواند نمیتواند نقصهای لولهی عصبی را تشخیص دهد.
سوزاک ، کلامیدیا و سفلیس
سوزاک (Gonorrhea)، کلامیدیا (Chlamydia) و سیفلیس(Syphilis) سه مورد از بیماریهای رایجی هستند که در اثر مقاربت جنسی منتقل میشوند و معمولا طی دوره بارداری، از جمله بیماریهای خطرناک به شمار میآیند. معمولا علت اصلی ایجاد این بیماریها، تشکیل باکتریها در ناحیه و اندامهای جنسی مادران باردار است. آنها معمولا میتوانند دهانه رحم، اعضای تناسلی و مجرای ادراری را درگیر کنند. از جمله علائم رایجی که برای این بیماریها وجود دارد، میتوان به احساس درد در حین ادرارکردن یا تکرر ادرار، خونریزی واژینال در فاصله بین دو دوره قاعدگی و همینطور احساس درد و خونریزی در ناحیه مقعد اشاره کرد.
بهترین راه برای درمان این سه بیماری در دوران بارداری، استفاده از داروهای آنتیبیوتیک است که باید حتما به تجویز پزشک مصرف شوند. دو آزمایش کلامیدیا و سوزاک، با بررسی میزان باکتریهای موجود درون نمونههای ادرار مادر بررسی میشوند و آزمایش مربوط به بررسی بیماری سفلیس نیز از طریق آزمایش خون مشخص خواهد شد. تجهیزات آزمایشگاهی ارائه شده در مجموعه راهیان نلم آزما، به تشخیص سریع و دقیق این بیماریها کمک میکنند.
نکته مهم درباره بیماری سیفلیس این است که اگر این بیماری در زمان مناسب درمان نشود، ممکن است مشکلات قلبی عروقی، تومورهای خوشخیم و در برخی از مواقع بدخیم، آسیبهای مغزی و حتی مرگ را به همراه داشته باشد. برای درمان این بیماری، بهترین راه استفاده از انواع آنتیبیوتیکها است که باید حتما به تجویز پزشک مورداستفاده قرار گیرند.
برای پیشگیری از بروز این مشکلات و بیماریها، میتوانید راهکارهای زیر را اتخاذ کنید:
1- سعی کنید حتما از لوازم مراقبتی برای رابطه جنسی استفاده کنید.
2- بدون داشتن شناخت کافی از شریک جنسی خود، اقدام به ایجاد رابطه با او نکنید.
3- از تماس برقرارکردن با زخمهایی که در ناحیه تناسلی برقرار میشوند خودداری کنید.
4- در نهایت سعی کنید تا جای ممکن شرکای جنسی خود را محدود کنید.
نتایج و خطرهای احتمالی انجام غربالگری سه ماهه اول
غربالگری سه ماهه اول بارداری معمولاً شامل آزمایش خون و سونوگرافی است که برای بررسی خطرهای احتمالی بروز مشکلات کروموزومی مثل سندرم داون و برخی اختلالات دیگر انجام میشود. در حالی که این آزمایشها اطلاعات مفیدی ارائه میدهند، انجام این غربالگریها ممکن است با برخی خطرات و نگرانیها همراه باشد. این خطرات و نگرانیها عبارتند از:
-
نتایج مثبت کاذب: یکی از خطرات اصلی غربالگری سه ماهه اول، به ویژه در آزمایش خون و سونوگرافی، این است که ممکن است نتایج مثبت کاذب به دست آید. این به این معنی است که نتایج نشان میدهند که جنین ممکن است در معرض خطر مشکلات کروموزومی باشد، در حالی که در واقعیت، اینطور نیست. این وضعیت میتواند منجر به استرس و نگرانی بیمورد برای مادر و خانواده شود.
-
تشخیص نادرست و نیاز به آزمایشهای اضافی: اگر نتایج غربالگری سه ماهه اول نشاندهنده خطرات بیشتر باشند، ممکن است نیاز به آزمایشهای اضافی مانند آمنیوسنتز یا CVS (نمونهبرداری از پرزهای جفتی) باشد. این آزمایشها خود میتوانند خطراتی مانند خطر سقط جنین یا عفونت را به همراه داشته باشند، هرچند که این خطرات کم هستند.
-
استرس و اضطراب: برای بسیاری از زنان باردار، نتایج غربالگری سه ماهه اول میتواند باعث ایجاد اضطراب شدید شود، حتی اگر نتایج قطعی نباشند. نگرانی در مورد سلامتی جنین و چگونگی ادامه بارداری میتواند به سلامت روان مادر آسیب بزند.
-
خطای انسانی در انجام آزمایشها: همانطور که در هر آزمایش پزشکی دیگری وجود دارد، ممکن است خطای انسانی یا تکنیکی در انجام آزمایشها رخ دهد که میتواند باعث نتایج نادرست یا تحلیل نادرست اطلاعات شود.
-
محدودیتهای غربالگری: باید توجه داشت که غربالگری سه ماهه اول تنها شانس بروز مشکلات را نشان میدهد و به طور قطعی نمیتواند تشخیص دهد که جنین به اختلالات کروموزومی مبتلا است یا نه. در نتیجه، این آزمایشها تنها برای شناسایی ریسکهای احتمالی هستند و نمیتوانند اطمینان کامل از سلامت جنین ارائه دهند.
در نهایت، تصمیم به انجام یا عدم انجام غربالگری باید بر اساس مشاوره پزشک و با در نظر گرفتن شرایط فردی مادر و خانواده گرفته شود.
پیشنهاد مقاله: تشخیص سرطان با آزمایش خون